Πώς να βοηθήσετε να παιδιά σας, ώστε να είναι ψυχικά ανθεκτικά!

Πολλές φορές οι γονείς ή οι εκπαιδευτικοί μιλούν για παιδιά αγχωμένα, τα οποία δυσκολεύονται να αντιμετωπίσουν ακαδημαϊκές ή κοινωνικές αποτυχίες. Κάνουν λόγο για παιδιά που παραιτούνται εύκολα χωρίς ιδιαίτερη προσπάθεια, που γκρινιάζουν ή που έχουν έντονες και συχνές εξάρσεις θυμού. Ο ρόλος του γονιού και του εκπαιδευτικού στην ικανότητα του ατόμου να αντιμετωπίζει τέτοιες καταστάσεις αλλά και να επανέρχεται δυνατότερο από αυτές, είναι ιδιαίτερα σημαντικός.

Ο όρος Ψυχική Ανθεκτικότητα, χαρακτηρίζεται ως η ικανότητα του ατόμου να επανέρχεται και να προσαρμόζεται με επιτυχία στο περιβάλλον του, αναπτύσσοντας κοινωνική, ακαδημαϊκή ή επαγγελματική επάρκεια πάρα το έντονο στρες στο οποίο έχει εκτεθεί.  Ένα άτομο θεωρείται ψυχικά ανθεκτικό όταν μετά από μια στρεσογόνο κατάσταση μπορεί να αναπτύξει ατομικούς και περιβαλλοντικούς παράγοντες που θα τον προφυλάξουν σε παρόμοιες καταστάσεις στο μέλλον. Σε αντίθεση, τα μη ψυχικά ανθεκτικά άτομα δεν καταφέρνουν να αναπτύξουν τέτοιους προστατευτικούς μηχανισμούς και έτσι δεν μπορούν να αντιμετωπίσουν αυτές τις καταστάσεις. Ως αποτέλεσμα, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση, κλείνονται πολλές φορές στον εαυτό τους ή ακόμη καταφεύγουν σε καταστροφικές συμπεριφορές όπως τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών.

Ποιοι είναι αυτοί οι προστατευτικοί παράγοντες; Καταρχάς, χωρίζονται σε ατομικούς και περιβαλλοντικούς.

Οι ατομικοί παράγοντες που καθιστούν ένα άτομο ψυχικά ανθεκτικό είναι η ικανότητά του να έχει φίλους, να έχει κοινωνικές δεξιότητες όπως η ικανότητα για επίλυση προβλημάτων και λήψης αποφάσεων, καθώς και ο έλεγχος της παρορμητικότητας του. Ακόμη το άτομο αυτό χαρακτηρίζεται χιούμορ, αυτονομία στη ζωή του, διακατέχεται από ευελιξία και προσαρμόζεται εύκολα σε καινούργιες καταστάσεις. Έχει την αίσθηση της αυτοεκτίμησης και παρέχει κίνητρα στον εαυτό του.

Οι περιβαλλοντικοί παράγοντες, αποτελούνται από τα χαρακτηριστικά της οικογένειας, του σχολείου και των κοινωνικών ομάδων ένταξης του παιδιού που υποβοηθούν την ανάπτυξη της ψυχικής ανθεκτικότητας. Ένα ψυχικά ανθεκτικό άτομο, έχει γονείς οι οποίοι εμπλέκονται στη διαδικασία μάθησης και δημιουργούν δεσμούς με το σχολείο. Ενώ οι γονείς ή οι εκπαιδευτικοί επιβάλλουν ξεκάθαρα όρια και κανόνες στο εκάστοτε περιβάλλον, αλληλεπιδρούν μαζί με τα παιδιά με ένα δεκτικό τρόπο χωρίς κριτική. Τα παιδιά αναλαμβάνουν ευθύνες και προσφέρουν βοήθεια όταν χρειάζεται.

Πώς μπορεί τότε ένας γονιός ή ένας εκπαιδευτικός να βοηθήσει το παιδί του ή ολόκληρη την τάξη του, ώστε να αναπτύξει αυτή την σημαντική για τη ζωή του ικανότητα;

1. Αναπτύξτε θετικούς συναισθηματικούς δεσμούς με τα παιδιά ή τους μαθητές σας και προσπαθήστε να ενθαρρύνετε την ανάμειξή τους σε τέτοιες κοινωνικές ομάδες. Δείξτε στα παιδιά ότι δέχεστε οποιαδήποτε διαφορετικότητά τους, αποδέχεστε τα λάθη τους χωρίς κριτική, και ενθαρρύνετέ τα να λαμβάνουν μέρος σε κοινωνικές ομάδες. Τέτοιες κοινωνικές ομάδες μπορεί να αποτελούνται από τα παιδιά στη γειτονιά ή στο σχολείο, ή από τη συμμετοχή τους σε μια αθλητική ή άλλη ομάδα.
2. Δημιουργείστε ένα περιβάλλον με σαφή όρια και ξεκάθαρους κανόνες. Τα παιδιά πρέπει να γνωρίζουν ποιες συμπεριφορές είναι επιθυμητές ή ανεπιθύμητες, όπως και τις συνέπειες της κάθε συμπεριφοράς. Μη φοβάστε να χρησιμοποιήσετε τις συνέπειες της τιμωρίας ή της στέρησης κάποιας επιθυμητής δραστηριότητας ή αντικειμένου όπως για παράδειγμα τη στέρηση χρόνου στον υπολογιστή ή στην τηλεόραση. Τα παιδιά μαθαίνουν ότι για κάθε τους πράξη υπάρχει μια συνέπεια την οποία και καλούνται να αντιμετωπίσουν. Εσείς θα είστε δίπλα τους σε αυτή τη διαδικασία διαβεβαιώνοντάς τα ότι όλα θα πάνε καλά.
3. Υποστηρίξετε τα παιδιά στην εκμάθηση κοινωνικών δεξιοτήτων, σημαντικών στη ζωή, όπως την επίλυση προβλημάτων και συγκρούσεων, τη διεκδικητικότητα και την αντίσταση, την ανάπτυξη δεξιοτήτων επικοινωνίας και την επιτυχή διαχείριση του άγχους. Αφήστε τα παιδιά σας να επιλέγουν μόνα τους πώς θα συμπεριφερθούν σε μια κατάσταση και μην αποφασίζετε εσείς για αυτά. Δώστε τους περιθώριο να κάνουν λάθη και μετά συζητήστε μαζί τους το πώς ένιωσαν ώστε να εκφράζουν τα συναισθήματά τους με ένα υγιή τρόπο. Ενθαρρύνετέ τα να σκεφτούν ένα εναλλακτικό τρόπο συμπεριφοράς για αντιμετώπιση του προβλήματος. Παραδείγματα ερωτήσεων που μπορείτε να κάνετε στα παιδιά σας χωρίς να τα καθοδηγείτε είναι: «Γιατί τσακώθηκες με το φίλο σου;», «Τι νομίζεις ότι μπορούσες να απαντήσεις σε αυτή την ερώτηση;», «Τι ένιωσες εκείνη τη στιγμή;», «Τι νιώθεις τώρα;», «Τι μπορούσες να κάνεις διαφορετικά;». Αυτές οι ερωτήσεις αναπτύσσουν τη σκέψη του παιδιού καθώς και τις κοινωνικές του δεξιότητες που αναφέρθηκαν προηγουμένως.
4. Στηρίξτε και φροντίστε τα παιδιά σας ή τους μαθητές σας. Τα παιδιά έχουν την ανάγκη να νιώσουν αποδοχή άνευ όρων. Μπορεί ένας μαθητής σας να θεωρείται «δύσκολο παιδί», ή να διαταράσσει την διεξαγωγή του μαθήματος. Θυμίστε του τους κανόνες της τάξης σας, εφαρμόστε τις συνέπειες αλλά μιλήστε μαζί του και δείξτε του ότι είναι αποδεκτός στο σύνολο της τάξης. Αυτή η δεκτικότητα που θα βιώσει το παιδί, θα του δημιουργήσει συναισθήματα που θα οδηγήσουν σε μια καλύτερη συμπεριφορά. Μην κρίνετε συνέχεια τα παιδιά σας και μην τα αποδοκιμάζετε. Συχνά κάνουν λάθη εξερευνώντας τον κόσμο γύρω τους ή τη φαντασία τους. Τα παιδιά έχουν ανάγκη να νιώθουν ασφάλεια στο περιβάλλον τους, την οποία παρέχουν συνήθως οι ενήλικες.
5. Εκφράστε στα παιδιά τις προσδοκίες σας από αυτά. Πείτε τους τι θα θέλατε να δείτε από αυτά σε μια κοινωνική κατάσταση όπως για παράδειγμα σε ένα πάρτι. Μιλάτε ανοιχτά για τις επιδόσεις τους στο σχολείο και προσπαθήστε να θέσετε μαζί τους ρεαλιστικούς αλλά ψηλούς στόχους για αυτά. Τα παιδιά που αναγνωρίζουν ότι οι γονείς ή οι εκπαιδευτικοί τους έχουν χαμηλούς στόχους για αυτά, έχουν χαμηλή αυτοεκτίμηση και συνήθως αρχίζουν και τα ίδια να έχουν χαμηλές προσδοκίες από τον εαυτό τους.
6. Δώστε την ευκαιρία στα παιδιά να συμμετέχουν στη ζωή τους και όχι απλά να ακολουθούν τις αποφάσεις που παίρνετε εσείς για αυτά. Τα παιδιά πρέπει να εξασκούν πρακτικά τα μαθήματα τα οποία διδάσκονται, να εμπλέκονται στη λήψη αποφάσεων για το σχολείο τους και το μέλλον τους, ώστε να κινητοποιούνται, να γίνονται ενεργοί πολίτες και να μην δέχονται παθητικά ό,τι τους δίνεται.

Όταν οι γονείς και οι εκπαιδευτικοί ακολουθήσουν τις συγκεκριμένες προτάσεις, το παιδί αναπτύσσει τη Ψυχική του Ανθεκτικότητα και διατηρεί μια θετική αυτοεικόνα. Μένει μακριά από εξαρτήσεις, έχει καλύτερα μαθησιακά αποτελέσματα και αποκτά πιο υγιείς κοινωνικές σχέσεις.